Chắc hẳn bạn đã từng rơi vào tình huống này: mở ứng dụng thời tiết thấy cả tuần sau toàn biểu tượng mặt trời, bạn hào hứng chốt lịch đi biển, đặt phòng, rủ thêm cả nhóm bạn thân, rồi đến sát ngày thì mặt trời ấy lặng lẽ biến thành đám mây đen kèm dòng chữ khả năng mưa 80%. Cảm giác bị “phản bội” này phổ biến đến mức trên các diễn đàn hỏi đáp quốc tế, rất nhiều người đã đặt thẳng câu hỏi rằng dự báo 7 ngày hay 14 ngày có phải gần như vô dụng không, và nếu đã vô dụng thì vì sao các cơ quan khí tượng vẫn kiên trì phát hành chúng mỗi ngày.
Trong bài viết này, mình cùng đội ngũ biên tập AZLMH sẽ không trả lời theo kiểu “tin” hay “không tin” một cách cảm tính, mà sẽ đi qua từng mốc thời gian, xem lại những số liệu kiểm chứng thực tế từ các cơ quan khí tượng trong và ngoài nước, giải thích vì sao sai số lại phình to dần theo từng ngày, và quan trọng hơn cả là chỉ cho bạn cách đọc một bản dự báo dài ngày sao cho có lợi nhất cho công việc, chuyến đi hay mùa vụ của chính mình.
Câu trả lời thẳng thắn: dự báo 7-14 ngày không vô dụng, nhưng đừng tin từng con số
Nếu phải tóm gọn trong một câu thì mình sẽ nói thế này: dự báo thời tiết trong khoảng 7 ngày có giá trị thật sự và đã được kiểm chứng bằng số liệu, còn dự báo từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 14 thì giá trị giảm đi rõ rệt, chỉ nên dùng để nắm xu hướng chung chứ không nên đem ra làm căn cứ chốt những kế hoạch không thể thay đổi. Điều khiến nhiều người thất vọng thực ra không nằm hoàn toàn ở bản thân dự báo, mà nằm ở cách chúng ta đọc nó, khi mắt cứ dán chặt vào biểu tượng mưa hay nắng của một ngày cụ thể cách hiện tại cả nửa tháng, trong khi điều bản tin thật sự muốn nói với bạn chỉ là thời tiết giai đoạn đó có khả năng nghiêng về nóng hơn, lạnh hơn, ẩm hơn hay khô hơn so với bình thường mà thôi.
Nói cách khác, một bản dự báo dài ngày giống như tấm bản đồ chỉ đường vẽ bằng nét bút to, đủ để bạn biết mình nên đi về hướng nào, nhưng chưa đủ chi tiết để chỉ ra từng ngõ ngách, và càng đi xa khỏi điểm xuất phát thì nét bút ấy lại càng nhòe đi.
Độ chính xác của dự báo thời tiết thay đổi ra sao theo từng mốc ngày?
Để đánh giá công bằng, mình không thể gộp chung “dự báo dài hạn” thành một khối rồi kết luận đúng hay sai, bởi độ tin cậy của ngày thứ hai và ngày thứ mười hai khác nhau một trời một vực. Các nhà khí tượng thường chia dự báo theo từng chặng, và ở mỗi chặng, loại thông tin bạn nên tin cũng khác nhau: chặng gần thì có thể tin vào con số nhiệt độ cụ thể, chặng giữa thì nên tin vào xu thế, còn chặng xa thì chỉ nên coi như một lời gợi ý sớm. Dưới đây là cách mình chia ba chặng dựa trên những gì các cơ quan khí tượng đã công bố, kèm theo những con số kiểm chứng cụ thể để bạn tự đánh giá thay vì chỉ nghe kết luận suông.
Từ 1 đến 3 ngày: vùng tin cậy cao nhất
Đây là khoảng thời gian mà dự báo thời tiết làm tốt nhất, và cũng là khoảng mà bạn có thể yên tâm dựa vào để quyết định có mang áo mưa hay không. Theo chia sẻ của GS. Lê Đình Quang với báo Tuổi Trẻ, dự báo thời tiết hằng ngày trong 24 đến 48 giờ ở Việt Nam có thể đạt mức chính xác khoảng 83-84%, trong đó dự báo không khí lạnh, nhiệt độ và mưa diện rộng thường khá sát, còn những cơn mưa bất chợt mang tính cục bộ thì vẫn là điểm yếu. Ở Úc, số liệu kiểm chứng năm tài chính 2024-2025 của Cục Khí tượng nước này cho thấy dự báo nhiệt độ cao nhất lệch không quá 2 độ C so với thực tế trong khoảng 91% số trường hợp, một con số đủ để bạn hiểu rằng dự báo ngắn hạn hiện nay đáng tin hơn nhiều so với tiếng xấu mà nó thường phải gánh.
Từ 4 đến 7 ngày: vẫn đủ tốt để lên kế hoạch có điều chỉnh
Bước sang chặng này, sai số bắt đầu tăng lên nhưng dự báo vẫn giữ được giá trị rất đáng kể, nhất là với nhiệt độ. Một ví dụ cụ thể được nhà khí tượng Tom Saunders của đài ABC phân tích: tại Melbourne vào tháng 4/2025, nếu bạn chỉ đơn giản đoán rằng nhiệt độ cao nhất của bảy ngày sau sẽ giống hệt hôm nay, sai số trung bình sẽ lên tới khoảng 5,1 độ C, trong khi sai số của mô hình dự báo ở cùng khoảng cách thời gian chỉ vào khoảng 2,4 độ C, tức là chưa bằng một nửa. Vì vậy, với kế hoạch trong vòng một tuần, mình khuyên bạn cứ dựa vào dự báo để sắp xếp, nhưng hãy chừa sẵn một phương án dự phòng và kiểm tra lại bản tin mỗi ngày khi thời điểm đến gần hơn.
Từ 8 đến 14 ngày: chủ yếu là tín hiệu xu hướng
Đây chính là chặng gây tranh cãi nhiều nhất, và câu trả lời trung thực là dự báo ở đây vẫn có chút giá trị nhưng mỏng manh hơn nhiều. Phân tích của ABC cho thấy một mô hình toàn cầu hàng đầu vẫn dự báo nhiệt độ sát hơn mức trung bình nhiều năm ngay cả ở ngày thứ chín, còn dữ liệu của Trung tâm Dự báo Thời tiết Hạn vừa Châu Âu (ECMWF) cho thấy dự báo mưa vẫn nhỉnh hơn việc đoán theo khí hậu trung bình trong ít nhất tám ngày. Tuy nhiên, khi đã qua mốc 10 ngày, khoảng cách giữa dự báo và việc đoán đại theo trung bình nhiều năm trở nên rất hẹp, nên bạn chỉ nên đọc chặng này như một lời nhắc sớm kiểu “nửa cuối tháng có vẻ sẽ mưa nhiều hơn”, chứ đừng tin rằng đúng chiều thứ Bảy hai tuần nữa trời sẽ nắng đẹp.
Vì sao càng dự báo xa, sai số càng lớn?
Nhiều người nghĩ rằng dự báo sai là do cơ quan khí tượng thiếu máy móc hoặc làm việc chưa tới nơi tới chốn, nhưng thực ra sai số tăng dần theo thời gian là một giới hạn mang tính bản chất của khoa học khí quyển, tồn tại ở mọi quốc gia, kể cả những nước có siêu máy tính mạnh nhất thế giới. Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Thời tiết thuộc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từng nhấn mạnh rằng một bản tin 24 giờ khác hẳn về bản chất so với bản tin 72 đến 120 giờ, bởi khí quyển là một hệ phi tuyến cực kỳ nhạy cảm với điều kiện ban đầu. Để hiểu vì sao lại như vậy, mình sẽ tách ra ba nguyên nhân chính dưới đây.
Bầu khí quyển là một hệ hỗn loạn
Có lẽ bạn đã từng nghe đến hiệu ứng cánh bướm, ý tưởng cho rằng một cái vỗ cánh nhỏ ở nơi này có thể góp phần tạo nên một cơn bão ở nơi khác sau một thời gian đủ dài. Nghe thì giống chuyện viễn tưởng, nhưng đó lại là cách các nhà khoa học mô tả chính xác tính chất hỗn loạn của bầu khí quyển: một sai lệch rất nhỏ trong trạng thái ban đầu, chẳng hạn chênh lệch vài phần mười độ nhiệt độ hay một chút độ ẩm tại một điểm, sẽ được khuếch đại dần qua từng bước tính toán. Ở ngày thứ hai, sai lệch ấy gần như chưa đáng kể, nhưng đến ngày thứ mười, nó có thể đã lớn đến mức làm thay đổi hoàn toàn vị trí của một vùng mưa, và đó là lý do không một mô hình nào thoát khỏi giới hạn này.
Bức ảnh chụp ban đầu của khí quyển không bao giờ hoàn hảo
Mọi bản dự báo đều bắt đầu từ việc ghi nhận trạng thái hiện tại của khí quyển, giống như chụp một bức ảnh toàn cảnh rồi dùng siêu máy tính tính xem bức ảnh ấy sẽ thay đổi ra sao trong những ngày tới. Vấn đề là bức ảnh đó luôn thiếu chi tiết, bởi theo TS. Jon Shonk của Đại học Reading, trong khí quyển có khoảng 2×1044 phân tử chuyển động không ngừng, một con số lớn đến mức không thể nào mô phỏng hết. Các mô hình toàn cầu hiện nay chia Trái Đất thành những ô lưới cỡ khoảng 10 km, nghĩa là mọi diễn biến nhỏ hơn kích thước ấy đều phải ước lượng bằng giả định, và chính những giả định này góp phần tạo nên sai số tích lũy theo thời gian.
Thời tiết nhiệt đới như Việt Nam còn khó hơn một bậc
Nếu bạn sống ở Việt Nam, bạn sẽ thấy việc dự báo mưa ở đây đặc biệt khó, và cảm nhận đó hoàn toàn có cơ sở. GS. Lê Đình Quang từng chỉ ra rằng dự báo định lượng mưa, nhất là mưa lớn ở vùng nhiệt đới, vẫn là một bài toán khó, trong khi các hiện tượng như lốc xoáy thì ngay cả khi có hệ thống ra-đa tốt cũng chỉ cảnh báo được trước khoảng một tiếng. Những cơn dông chiều kiểu nhiệt đới thường hình thành nhanh, phạm vi hẹp, có khi quận này mưa như trút còn quận bên cạnh vẫn khô ráo, nên việc một bản tin dự báo trước hai tuần mà đoán trúng được chúng gần như là điều không thể, cộng thêm việc mạng lưới trạm quan trắc còn thưa khiến dữ liệu đầu vào thiếu hụt.
Đã khó như vậy, tại sao người ta vẫn phát dự báo 7-14 ngày?
Đây chính là nửa sau của câu hỏi mà rất nhiều người thắc mắc: nếu dự báo xa thường xuyên lệch, vậy các cơ quan khí tượng và ứng dụng thời tiết “bận tâm” làm gì cho mất công? Câu trả lời nằm ở chỗ dự báo dài ngày không được tạo ra để nói chắc chắn chuyện gì sẽ xảy ra vào một giờ cụ thể, mà để cung cấp một bức tranh xác suất giúp con người chuẩn bị sớm hơn. Một bản tin chỉ đúng về xu hướng vẫn có thể giúp nông dân quyết định ngày xuống giống, giúp đơn vị vận tải chủ động lịch trình, hay giúp chính quyền địa phương sẵn sàng phương án ứng phó. Mình sẽ giải thích rõ hơn qua ba lý do bên dưới.
Dự báo tổ hợp: chạy hàng chục kịch bản thay vì chỉ một
Thay vì chỉ chạy mô hình một lần rồi đưa ra một kết quả duy nhất, nhiều trung tâm dự báo hiện nay chạy song song rất nhiều phiên bản, mỗi phiên bản xuất phát từ một trạng thái ban đầu hơi khác nhau một chút, và phương pháp này được gọi là dự báo tổ hợp. Nếu phần lớn các kịch bản đều cho kết quả gần giống nhau, độ tin cậy của dự báo cao, còn nếu các kịch bản tỏa ra nhiều hướng khác nhau, người làm dự báo biết rằng tương lai đang rất bất định. Chính từ tỷ lệ các kịch bản cho ra mưa mà con số xác suất mưa được tính ra, và đó là lý do bản tin dài ngày thường nói “khả năng mưa 40%” thay vì khẳng định chắc nịch “ngày mai mưa”.
Vẫn chính xác hơn việc đoán theo trung bình nhiều năm
Một cách công bằng để đánh giá dự báo là so nó với phương án thay thế đơn giản nhất mà bạn có thể tự làm, đó là đoán rằng thời tiết ngày hôm đó sẽ giống mức trung bình nhiều năm của cùng thời điểm, hoặc giống hệt thời tiết hôm nay. Như mình đã đề cập ở phần trên, các phân tích kiểm chứng cho thấy mô hình dự báo vẫn vượt qua cả hai phương án này ở khoảng cách tám đến chín ngày, tức là dù không hoàn hảo, dự báo vẫn mang lại thông tin tốt hơn so với việc bạn không có dự báo gì cả. Với những ai cần ra quyết định sớm, một chút lợi thế về thông tin như vậy đã đủ để tạo ra khác biệt đáng kể về chi phí và rủi ro.
Nhiều ngành nghề cần biết sớm dù chỉ là xu hướng
Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho rằng dự báo nên được nhìn nhận như tuyến phòng ngừa đầu tiên trong chuỗi quản trị rủi ro thiên tai, làm cơ sở để sơ tán dân, vận hành hồ chứa, điều tiết giao thông và bảo đảm an toàn sản xuất. Trong những trường hợp như vậy, biết trước bảy đến mười ngày rằng một đợt không khí lạnh mạnh hay một vùng mưa lớn có thể xuất hiện, dù chưa rõ chính xác ngày nào, vẫn quý giá hơn nhiều so với việc chỉ biết trước một hai ngày. Người nông dân, chủ tàu đánh cá hay ban tổ chức sự kiện ngoài trời đều hưởng lợi từ những tín hiệu sớm như thế, miễn là họ hiểu đó là xu hướng chứ không phải lời hứa.
Việt Nam quy định thời hạn dự báo thời tiết như thế nào?
Một chi tiết mà ít người để ý là ở Việt Nam, thời hạn của các bản tin dự báo thời tiết được quy định rõ ràng bằng văn bản pháp luật, cụ thể là Thông tư 08/2022/TT-BTNMT. Theo đó, có ba loại thời hạn dự báo thời tiết chính mà bạn nên biết:
- Dự báo thời hạn cực ngắn: dự báo tối đa đến 12 giờ, cung cấp thông tin chi tiết theo từng khoảng từ 30 phút đến 3 giờ tại một địa điểm hoặc khu vực cụ thể.
- Dự báo thời hạn ngắn: từ trên 12 giờ đến tối đa 72 giờ, chi tiết theo từng khoảng 6 đến 24 giờ, kèm lượng mưa, xác suất mưa, nhiệt độ, độ ẩm, hướng và tốc độ gió.
- Dự báo thời hạn vừa: từ trên 3 ngày đến tối đa 10 ngày, chi tiết theo từng ngày với xu thế thời tiết, tổng lượng mưa, xác suất mưa và nhiệt độ.
Điều này có nghĩa là bản tin thời hạn vừa chính thức chỉ kéo dài tối đa 10 ngày, nên khi bạn thấy một ứng dụng hiển thị dự báo chi tiết cho ngày thứ 12, 13 hay 14, đó thường là kết quả tự động xuất ra từ mô hình chứ không phải nhận định đã qua phân tích của dự báo viên, và bạn nên đọc nó với mức độ thận trọng cao hơn hẳn.
Hiểu đúng xác suất mưa để không trách nhầm bản tin
Một phần lớn lý do khiến dự báo bị mang tiếng “toàn sai” đến từ việc chúng ta hiểu chưa đúng các con số mà bản tin đưa ra, đặc biệt là xác suất mưa. Khi đọc thấy khả năng mưa 70%, nhiều người mặc định rằng trời chắc chắn sẽ mưa, và nếu hôm đó trời chỉ âm u hoặc mưa vài phút lúc mình đang ở trong nhà, họ sẽ kết luận ngay rằng dự báo sai. Trong khi đó, nếu xét theo đúng ý nghĩa thống kê, một bản tin 70% mà có khoảng ba trên mười lần trời không mưa thì vẫn đang làm đúng việc của nó. Hai phần nhỏ dưới đây sẽ giúp bạn đọc con số này chuẩn hơn.
“Khả năng mưa 60%” không có nghĩa là mưa 60% thời gian trong ngày
Xác suất mưa thể hiện khả năng xảy ra mưa có thể đo được tại khu vực đó, chứ không nói gì về việc mưa kéo dài bao lâu hay to cỡ nào. Số liệu kiểm chứng của Cục Khí tượng Úc cho thấy khi họ dự báo khả năng mưa 30%, thực tế trời mưa khoảng 26% số ngày, khi dự báo 50% thì trời mưa đúng 50% số ngày, và khi dự báo 70% thì trời mưa khoảng 77% số ngày, tức là các con số xác suất được hiệu chỉnh sát với thực tế đến mức đáng ngạc nhiên. Vì vậy, khi thấy xác suất mưa ở mức trung bình, bạn nên hiểu đó là trời có thể mưa hoặc không với mức ngang nhau, và một chiếc ô gấp trong túi là lựa chọn hợp lý nhất.
Vì sao cảm giác “dự báo toàn sai” thường mạnh hơn thực tế
Tâm lý con người có xu hướng ghi nhớ những lần bị ướt sũng vì tin vào dự báo nắng, trong khi lại quên ngay hàng chục lần dự báo đúng vì chúng chẳng để lại ấn tượng gì. Bên cạnh đó, như phân tích của ABC chỉ ra, cụm từ “nhiều khả năng có mưa rào” có thể tương ứng với xác suất từ 65 đến 84%, nghĩa là vẫn còn tới khoảng một phần ba khả năng trời không mưa, và nhiều cơn mưa chỉ kéo dài vài phút nên phần lớn mọi người không hề nhận ra. Ngay cả nhiệt độ cũng dễ bị cảm nhận sai, vì cùng một mức 30 độ C nhưng ngày nồm ẩm lặng gió sẽ thấy oi bức hơn hẳn ngày khô ráo có gió, khiến ta lầm tưởng bản tin đã báo thiếu.
Cách tận dụng dự báo 7-14 ngày một cách thông minh
Sau khi đã hiểu giới hạn của dự báo dài ngày, câu hỏi quan trọng hơn là làm sao để khai thác tối đa giá trị của nó thay vì vứt bỏ hoàn toàn hay tin tưởng mù quáng. Mình đã tổng hợp một vài nguyên tắc đơn giản mà bạn có thể áp dụng ngay từ lần mở bản tin tiếp theo:
- Với ngày thứ 1 đến 3: có thể tin vào con số nhiệt độ và khung giờ mưa để quyết định trang phục, lịch di chuyển trong ngày.
- Với ngày thứ 4 đến 7: dùng để sắp xếp kế hoạch, nhưng luôn chuẩn bị phương án dự phòng cho các hoạt động ngoài trời.
- Với ngày thứ 8 đến 14: chỉ nhìn vào xu hướng chung như ấm lên, lạnh đi, mưa nhiều hay khô hanh, đừng quan tâm biểu tượng của từng ngày.
- Với mọi khoảng thời gian: nghi ngờ những dự báo chi tiết theo từng giờ cho ngày thứ 10 trở đi, vì đó là mức độ chi tiết vượt quá khả năng chính xác hợp lý của khoa học hiện nay.
Theo dõi sự thay đổi của bản tin qua từng ngày
Một mẹo nhỏ nhưng rất hiệu quả mà mình thường áp dụng là không chỉ xem dự báo một lần rồi thôi, mà theo dõi xem bản tin cho cùng một ngày thay đổi ra sao qua nhiều lần cập nhật liên tiếp. Nếu dự báo cho ngày bạn đi chơi cứ giữ ổn định ở mức nắng ráo suốt năm sáu ngày liền, đó là dấu hiệu các kịch bản đang hội tụ và độ tin cậy khá cao, còn nếu hôm nay báo nắng, mai báo mưa, ngày kia lại báo nhiều mây, thì bạn nên hiểu rằng tương lai đang rất bất định. Việc cơ quan khí tượng điều chỉnh bản tin theo diễn biến mới, như ông Mai Văn Khiêm nhận định, là biểu hiện của tính khoa học chứ không phải sự thiếu nhất quán.
Đối chiếu nhiều nguồn và ưu tiên cơ quan chính thức khi có thời tiết nguy hiểm
Các ứng dụng thời tiết phổ biến trên điện thoại thường lấy dữ liệu từ những mô hình khác nhau, nên việc mở thử hai ba nguồn rồi so sánh sẽ cho bạn cái nhìn khách quan hơn: nếu các nguồn cùng thống nhất về một đợt mưa lớn sắp tới, khả năng nó xảy ra là đáng kể. Tuy nhiên, khi liên quan đến bão, áp thấp nhiệt đới, lũ quét hay không khí lạnh mạnh, bạn nên ưu tiên tuyệt đối các bản tin của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, bởi đây là những nhận định đã được dự báo viên phân tích, hiệu chỉnh và kết hợp kinh nghiệm địa phương. Bạn cũng có thể theo dõi bản tin tổng hợp được cập nhật thường xuyên tại chuyên mục dự báo thời tiết để tiện so sánh.
Dự báo thời tiết đang ngày càng chính xác hơn
Dù vẫn còn nhiều giới hạn, nhưng nếu nhìn lại chặng đường phát triển, bạn sẽ thấy ngành dự báo đã tiến bộ đến mức đáng kinh ngạc. Bản tin dự báo thời tiết sớm nhất của Anh xuất hiện năm 1861 trên tờ The Times, dựa chủ yếu vào việc so sánh biểu đồ thời tiết với các tình huống tương tự trong quá khứ và thường xuyên sai lệch, còn mô hình máy tính đầu tiên vào thập niên 1950 chỉ dự báo một biến với ô lưới rộng khoảng 750 km. Ngày nay, các nghiên cứu cho thấy cứ mỗi thập kỷ, dự báo lại “xa thêm” được khoảng một ngày với cùng độ chính xác, và theo Cục Khí tượng Úc, dự báo nhiệt độ cao nhất cho bốn ngày tới hiện nay đã chính xác ngang dự báo cho hai ngày tới vào năm 2015, một bước tiến mà giới khoa học gọi là cuộc cách mạng thầm lặng.
Câu hỏi thường gặp về dự báo thời tiết dài hạn
Dự báo thời tiết 10 ngày có chính xác không?
Dự báo 10 ngày có độ chính xác ở mức trung bình đến thấp đối với các chi tiết cụ thể như ngày nào mưa, mưa lúc mấy giờ, nhưng vẫn có giá trị nhất định trong việc cho bạn biết xu hướng thời tiết sắp tới. Theo các phân tích kiểm chứng quốc tế, mô hình dự báo vẫn nhỉnh hơn việc đoán theo trung bình nhiều năm ở khoảng tám đến chín ngày, nhưng khoảng cách ấy ngày càng thu hẹp khi tiến gần đến mốc 10 ngày. Ở Việt Nam, 10 ngày cũng chính là giới hạn tối đa của bản tin dự báo thời hạn vừa, nên bạn có thể coi đây là ranh giới hợp lý của những gì khoa học hiện nay có thể đưa ra một cách nghiêm túc.
Ứng dụng thời tiết trên điện thoại có đáng tin hơn bản tin của cơ quan khí tượng không?
Không hẳn, vì hai nguồn này phục vụ những mục đích khác nhau và có ưu, nhược điểm riêng. Ứng dụng thời tiết tiện lợi, cập nhật liên tục và hiển thị chi tiết theo từng giờ, nhưng phần lớn số liệu là kết quả tự động từ mô hình, và một nghiên cứu của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ từng lưu ý rằng một số ứng dụng đưa ra dự báo theo giờ cho tới 10 ngày, thậm chí dự báo theo ngày tới 45 ngày, vượt xa mức chính xác có thể kỳ vọng. Trong khi đó, bản tin của cơ quan khí tượng đã qua bước phân tích của chuyên gia, nên đáng tin hơn hẳn khi có thời tiết nguy hiểm.
Nên xem dự báo trước bao nhiêu ngày khi lên kế hoạch du lịch?
Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến đi, mình gợi ý nên bắt đầu ngó qua dự báo từ khoảng 10 đến 14 ngày trước để nắm xu hướng chung, chẳng hạn giai đoạn đó có rơi vào đợt mưa kéo dài hay không khí lạnh hay không. Đến khoảng 5 đến 7 ngày trước khi đi, bạn nên bắt đầu theo dõi sát hơn để quyết định các hoạt động ngoài trời và chuẩn bị đồ đạc phù hợp, còn những quyết định cụ thể như ngày nào leo núi, ngày nào ra biển thì nên chốt trong vòng hai ba ngày cuối. Với các điểm đến miền núi hay ven biển, hãy đặc biệt chú ý các bản tin cảnh báo mưa lớn, sạt lở hay biển động trước khi khởi hành.
Biến đổi khí hậu có làm dự báo kém chính xác hơn không?
Đây là vấn đề còn nhiều góc nhìn khác nhau, nên mình xin trình bày cả hai phía để bạn tự cân nhắc. Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tần suất và cường độ các hiện tượng cực đoan như mưa rất lớn cục bộ, nắng nóng gay gắt hay bão mạnh lên nhanh đang có xu hướng gia tăng, khiến nhiều mô hình truyền thống gặp thách thức lớn hơn trước. Ngược lại, nhà khí tượng Tom Saunders của ABC cho rằng sức mạnh máy tính, dữ liệu vệ tinh chi tiết và hiểu biết khoa học ngày càng sâu đã giúp độ chính xác tổng thể tiếp tục tăng, bất chấp những thay đổi của khí hậu. Có thể hiểu rằng dự báo nói chung vẫn đang tốt lên, nhưng các hiện tượng cực đoan cục bộ thì vẫn là thử thách lớn.
Kết luận: tin có chọn lọc và dùng đúng mục đích
Quay lại câu hỏi ban đầu, mình nghĩ cách trả lời đúng nhất không phải là “có” hay “không”, mà là tin vào đúng loại thông tin ở đúng khoảng thời gian. Với ba ngày tới, bạn có thể tin khá chắc vào con số cụ thể, với một tuần tới thì hãy tin vào xu thế và luôn có phương án dự phòng, còn với khoảng 8 đến 14 ngày, hãy coi dự báo như một lời nhắc sớm giúp bạn chuẩn bị tâm thế chứ đừng đặt cược cả kế hoạch vào đó. Khi hiểu rằng mỗi bản tin là một bức tranh xác suất được các chuyên gia dựng lên từ dữ liệu thiếu hoàn hảo của một hệ thống vốn hỗn loạn, bạn sẽ bớt bực bội mỗi lần trời không chiều lòng, và biết cách biến dự báo thành công cụ thực sự hữu ích. Để theo dõi diễn biến thời tiết mới nhất theo từng khu vực, bạn có thể ghé chuyên mục thời tiết của AZLMH trước mỗi chuyến đi hay mỗi quyết định quan trọng.
