Cuốn lịch treo tường của người Việt bao giờ cũng in hai hàng số, một hàng to là ngày dương để đi làm, đi học, còn một hàng nhỏ bên dưới là ngày âm để ông bà, cha mẹ nhìn vào mà biết hôm nào thắp hương, hôm nào làm giỗ, hôm nào cả nhà phải về quê. Bài viết này sẽ cùng bạn đi lần lượt qua từng ngày lễ âm lịch quan trọng trong năm, kèm nguồn gốc, ý nghĩa và cả những phong tục mà nhiều người đang làm theo thói quen nhưng chưa chắc đã hiểu vì sao.
Có một điều khá thú vị mà mình nhận ra sau nhiều năm theo dõi lịch âm, đó là dù cuộc sống bây giờ đã vận hành gần như hoàn toàn theo dương lịch, từ ngày nhận lương, ngày nộp hồ sơ cho đến ngày nghỉ hè của con cái, thì những dịp quan trọng nhất với gia đình người Việt vẫn cứ bám chặt lấy tờ lịch âm, từ cái Tết đoàn viên, ngày rằm tháng Giêng đi lễ chùa, cho đến mùa Vu Lan nhớ về cha mẹ hay đêm Trung thu rước đèn cho trẻ nhỏ.
Chính vì vậy mà câu hỏi “năm nay rằm tháng Bảy rơi vào thứ mấy” hay “Giỗ Tổ Hùng Vương có được nghỉ không” vẫn luôn được tìm kiếm rất nhiều mỗi khi mùa lễ đến gần, và cũng vì thế mà nhiều người muốn có một bản tổng hợp đầy đủ để lưu lại, khỏi phải hỏi đi hỏi lại mỗi năm.
Trong bài viết này, AZLMH sẽ không chỉ liệt kê ngày tháng cho bạn, mà còn giải thích âm lịch vận hành ra sao, vì sao ngày Tết mỗi năm lại rơi vào một ngày dương khác nhau, và mỗi ngày lễ mang theo câu chuyện gì, để lần tới khi chuẩn bị mâm cỗ hay đi lễ, bạn làm với một tâm thế hiểu rõ chứ không chỉ làm theo thói quen.
Âm lịch là gì và vì sao người Việt vẫn gắn bó với lịch âm đến tận hôm nay?
Nói một cách dễ hiểu nhất thì âm lịch là cách tính ngày tháng dựa trên sự tròn khuyết của mặt trăng, khác với dương lịch vốn được tính theo vòng quay của Trái Đất quanh mặt trời. Tuy nhiên, nếu nói cho thật chính xác thì loại lịch người Việt đang dùng nên gọi là âm dương lịch, bởi tháng được tính theo mặt trăng nhưng năm lại phải điều chỉnh cho khớp với mặt trời, nhờ vậy mà Tết lúc nào cũng rơi vào cuối đông đầu xuân chứ không trôi dần sang giữa mùa hè như lịch thuần âm của một số quốc gia khác.
Một điểm mà không phải ai cũng để ý là ngày âm lịch theo cách tính truyền thống không bắt đầu lúc 0 giờ như ngày dương, mà bắt đầu từ giờ Tý, tức khoảng 23 giờ đêm hôm trước, rồi kéo dài qua mười hai canh giờ cho đến hết giờ Hợi. Đây cũng là lý do vì sao các cụ thường dặn cúng Giao thừa phải đúng lúc chuyển sang giờ Tý, bởi đó mới thực sự là khoảnh khắc năm cũ khép lại.
Mỗi tháng âm lịch luôn bắt đầu vào ngày Sóc, là thời điểm mặt trăng nằm thẳng hàng giữa Trái Đất và mặt trời nên ta không nhìn thấy trăng trên bầu trời, còn ngày Vọng, thường rơi vào ngày rằm, là lúc trăng tròn và sáng nhất. Người Việt tiếp nhận hệ thống lịch này từ phương Bắc từ rất sớm, nhưng qua hàng nghìn năm đã bản địa hóa nó thành một phần không tách rời của nông nghiệp lúa nước, của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và của nhịp sinh hoạt làng xã.
Và dù bây giờ chẳng còn mấy ai nhìn trăng để đoán mùa cấy gặt, lịch âm vẫn giữ nguyên vai trò của một sợi dây nối các thế hệ trong gia đình lại với nhau, bởi ngày giỗ ông bà, ngày rằm, ngày mùng một đều được tính theo nó.
Cách tính lịch âm mà ông cha ta đã truyền lại
Người xưa quan sát rất kỹ và nhận ra rằng cứ trung bình khoảng 29,53 ngày thì mặt trăng lại trải qua một chu kỳ tròn khuyết trọn vẹn, nên họ lấy khoảng thời gian ấy làm một tháng. Vì không thể có nửa ngày lẻ trong lịch, tháng âm lịch được chia thành tháng đủ có 30 ngày và tháng thiếu có 29 ngày, xen kẽ nhau tùy theo thời điểm trăng mới thực sự xuất hiện, chứ không cố định tháng nào đủ tháng nào thiếu như cách nhiều người vẫn nghĩ.
Mười hai tháng âm cộng lại chỉ được khoảng 354 hoặc 355 ngày, tức là ngắn hơn năm dương lịch chừng 11 ngày, và nếu cứ để vậy thì chỉ vài chục năm sau Tết sẽ rơi vào giữa mùa hè. Để khắc phục, lịch âm dương thêm vào tháng nhuận, trung bình cứ 19 năm sẽ có 7 năm nhuận, năm nhuận có tới 13 tháng, và tháng nào được nhuận thì phụ thuộc vào vị trí của các tiết khí trong năm đó.
Một chi tiết khiến lịch âm của Việt Nam khác hẳn lịch của Trung Quốc là từ năm 1968, nước ta tính lịch theo múi giờ của mình, tức kinh tuyến 105 độ Đông, nên có những năm thời điểm trăng mới lệch nhau đủ để ngày mùng một ở hai nước không trùng nhau, điển hình là Tết năm 1985 khi Việt Nam ăn Tết sớm hơn Trung Quốc tròn một ngày. Ngoài ra, con giáp thứ tư của người Việt là con Mèo chứ không phải con Thỏ, một nét riêng mà nhiều người nước ngoài rất tò mò.
Vì cách tính khá phức tạp như vậy, mỗi khi cần đổi ngày âm sang ngày dương để sắp xếp lịch nghỉ, đặt vé về quê hay xem ngày tốt, bạn có thể tra nhanh trên trang lịch vạn niên của AZLMH, vừa có ngày âm dương song song, vừa có giờ hoàng đạo và tiết khí cho từng ngày.
Các ngày lễ, ngày kỷ niệm theo âm lịch quan trọng trong năm
Nếu đặt các ngày lễ âm lịch lên một vòng tròn mười hai tháng, bạn sẽ thấy chúng không rải đều một cách ngẫu nhiên mà gần như bám theo nhịp mùa vụ của người trồng lúa, từ mùa xuân khởi đầu với Tết, giữa năm là những dịp xua đuổi dịch bệnh và báo hiếu, cuối năm là lễ mừng cơm mới và tạ ơn đất trời sau một vụ mùa.
Trong số những ngày dưới đây, chỉ có Tết Nguyên Đán và Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày nghỉ chính thức được hưởng nguyên lương theo Bộ luật Lao động 2019, cụ thể là năm ngày nghỉ Tết Âm lịch và một ngày nghỉ vào mùng 10 tháng Ba âm lịch, còn những ngày lễ khác tuy không được nghỉ làm nhưng lại có sức nặng rất lớn trong đời sống tinh thần của mỗi gia đình.
Mình sẽ đi lần lượt theo từng tháng để bạn dễ theo dõi, dễ đối chiếu với lịch của nhà mình, và cũng dễ lưu lại để chuẩn bị trước cho những dịp cần sắm sửa.
Tháng Giêng – tháng khởi đầu với hai dịp lễ lớn nhất năm
Người Việt có câu “tháng Giêng là tháng ăn chơi”, và quả thật tháng đầu tiên của năm âm lịch chứa đựng hai ngày lễ có ý nghĩa bậc nhất, một là cái Tết đoàn viên mở ra năm mới, hai là ngày rằm đầu tiên mà các cụ vẫn coi trọng hơn mọi ngày rằm khác trong năm.
Không khí của tháng Giêng thường kéo dài rất lâu, từ những ngày tất bật cuối tháng Chạp cho đến tận sau rằm, khi các lễ hội đầu xuân ở khắp nơi vẫn còn đông người tìm về, nên đây cũng là thời điểm mà lịch âm được nhắc đến nhiều nhất, xem nhiều nhất trong mọi gia đình.
Tết Nguyên Đán (mùng 1 tháng Giêng)
Tết Nguyên Đán, còn được gọi là Tết cổ truyền hay Tết Âm lịch, là ngày lễ lớn nhất và thiêng liêng nhất của người Việt, rơi vào khoảng cuối tháng Một đến giữa tháng Hai dương lịch tùy từng năm. Chữ “Nguyên” nghĩa là khởi đầu, chữ “Đán” là buổi sớm, ghép lại thành buổi sớm đầu tiên của năm mới, và chỉ riêng cái tên thôi đã cho thấy người xưa đặt vào ngày này biết bao nhiêu kỳ vọng về một khởi đầu suôn sẻ.
Thực ra không khí Tết đã bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp, khi các gia đình làm lễ tiễn ông Công ông Táo về trời, rồi đến chiều ba mươi là lễ tất niên, đêm Giao thừa là lễ đón năm mới, sáng mùng một là những phong tục xông đất, chúc Tết, mừng tuổi mà gần như ai cũng thuộc lòng. Mâm ngũ quả, bánh chưng bánh tét, cành đào cành mai không chỉ để trang trí mà còn gửi gắm mong ước về sự đủ đầy, an lành cho cả năm.
Theo quy định hiện hành, người lao động được nghỉ năm ngày dịp Tết Âm lịch, và đây cũng là kỳ nghỉ dài nhất trong năm, nên để chủ động đặt vé tàu xe về quê, bạn nên xem trước ngày mùng một năm tới rơi vào ngày dương nào ngay từ vài tháng trước.
Tết Nguyên Tiêu – rằm tháng Giêng (15 tháng Giêng)
Tết Nguyên Tiêu là đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới, còn được gọi là Tết Thượng Nguyên, đứng đầu trong bộ ba Tam Nguyên gồm Thượng Nguyên rằm tháng Giêng, Trung Nguyên rằm tháng Bảy và Hạ Nguyên rằm tháng Mười. Theo quan niệm dân gian, đây là ngày Thiên Quan ban phúc cho trần gian, nên người ta tin rằng cầu an vào dịp này sẽ được phù hộ suốt cả năm.
Câu nói quen thuộc “lễ Phật quanh năm không bằng rằm tháng Giêng” đã đủ để bạn hình dung các chùa chiền vào đêm này đông đúc đến mức nào, khi người người nối nhau đi lễ, dâng hương, cầu bình an cho gia đình. Ở nhà, các gia đình thường sửa soạn một mâm cỗ chay hoặc mặn tùy theo nếp nhà để cúng gia tiên, thể hiện lòng thành kính và tạ ơn vì một khởi đầu năm mới thuận lợi.
Ở một số địa phương còn có phong tục thả đèn hoa đăng, ngâm thơ ngắm trăng, và từ năm 2003 rằm tháng Giêng cũng được chọn làm Ngày Thơ Việt Nam, khiến ngày lễ này mang thêm một lớp ý nghĩa văn hóa rất đẹp.
Tháng Ba – tháng của lòng biết ơn và tưởng nhớ cội nguồn
Sau những ngày rộn ràng đầu năm, tháng Ba âm lịch mang một không khí trầm lắng và sâu lắng hơn hẳn, bởi cả hai ngày lễ quan trọng trong tháng này đều xoay quanh chữ “nhớ”, nhớ về những người đã khuất trong gia đình và nhớ về những vị vua đã có công dựng nước từ thuở hồng hoang.
Thời tiết tháng Ba ở miền Bắc thường đã bớt mưa phùn, trời bắt đầu ấm dần, nên đây cũng là mùa mà rất nhiều người hành hương về Đền Hùng ở Phú Thọ, hoặc tranh thủ dịp nghỉ lễ để về quê tảo mộ, sum họp với họ hàng sau một thời gian dài bận rộn.
Tết Hàn Thực (mùng 3 tháng Ba)
Hàn Thực có nghĩa là “ăn đồ lạnh”, một ngày lễ có nguồn gốc từ câu chuyện của Giới Tử Thôi, người bề tôi trung thành thời Xuân Thu đã cắt thịt mình nuôi chủ, rồi về sau thà chịu chết cháy trong rừng chứ không ra làm quan. Để tưởng nhớ ông, người ta kiêng đỏ lửa nấu nướng vào ngày này và chỉ ăn đồ nguội đã chuẩn bị sẵn từ trước.
Khi du nhập vào Việt Nam, Tết Hàn Thực dần được người Việt biến đổi thành một dịp rất riêng, gắn liền với món bánh trôi, bánh chay tròn trịa, trắng trẻo, tượng trưng cho sự sum vầy và trọn vẹn. Vào sáng mùng ba, nhiều gia đình vẫn giữ nếp cả nhà quây quần cùng nhào bột, nặn bánh, thả từng viên vào nồi nước sôi rồi bày lên đĩa dâng cúng tổ tiên.
Điều mình thích ở ngày lễ này là nó không đòi hỏi mâm cao cỗ đầy, chỉ cần đĩa bánh trôi, bát bánh chay được làm bằng tay là đã đủ tấm lòng, và đó cũng là dịp để người lớn kể cho trẻ nhỏ nghe về câu chuyện phía sau.
Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng Ba)
Câu ca dao “dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng Ba” có lẽ là một trong những câu mà người Việt nào cũng thuộc từ thuở nhỏ, và nó nói lên đúng tinh thần của ngày lễ này, ngày cả dân tộc cùng hướng về các Vua Hùng, những người đã có công khai sinh ra nhà nước Văn Lang, đặt nền móng đầu tiên cho đất nước.
Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày lễ âm lịch duy nhất ngoài Tết được Nhà nước quy định cho người lao động nghỉ làm và hưởng nguyên lương, và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ cũng đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2012. Mỗi năm, lễ hội Đền Hùng thu hút hàng trăm nghìn người dân đổ về dâng hương, xem rước kiệu và các trò diễn dân gian.
Với những ai không thể về Phú Thọ, một nén hương thắp tại gia hay một lần ghé đền thờ Vua Hùng ở địa phương cũng là cách để bày tỏ lòng biết ơn với nguồn cội, vốn là tinh thần cốt lõi nhất của ngày lễ này.
Tháng Tư – mùa Phật Đản và những ngọn đèn hoa đăng
Tháng Tư âm lịch thường rơi vào khoảng tháng Năm dương lịch, khi mùa hè đã bắt đầu gõ cửa, và đây cũng là tháng mà các chùa chiền trên khắp cả nước khoác lên mình một diện mạo rực rỡ hơn bao giờ hết với cờ Phật giáo năm màu, hoa sen và những dãy đèn lồng treo cao.
Với những gia đình theo đạo Phật, tháng Tư không chỉ là một tháng bình thường mà là khoảng thời gian để hướng lòng mình về những giá trị từ bi, hỷ xả, và ngay cả với những người không theo tôn giáo nào, không khí an yên của mùa Phật Đản cũng khiến nhiều người muốn ghé chùa một lần để tìm lại chút tĩnh tại giữa nhịp sống vội vàng.
Lễ Phật Đản (rằm tháng Tư)
Lễ Phật Đản là ngày kỷ niệm sự ra đời của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, một trong những ngày lễ quan trọng bậc nhất của Phật giáo. Từ năm 1982, Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất lấy ngày rằm tháng Tư âm lịch làm ngày Phật Đản chính thức, và năm 1999, Liên Hợp Quốc cũng đã công nhận Đại lễ Tam Hợp, kỷ niệm ngày Đức Phật đản sinh, thành đạo và nhập niết bàn, là một lễ hội văn hóa tôn giáo của thế giới.
Vào dịp này, các chùa thường tổ chức lễ tắm Phật, một nghi thức mang ý nghĩa gột rửa phiền não trong tâm, cùng với các buổi thuyết pháp, diễu hành xe hoa, rước kiệu và thả đèn hoa đăng trên sông hồ. Nhiều gia đình cũng chọn ăn chay, phóng sinh hay làm việc thiện trong ngày rằm tháng Tư để gieo thêm phúc lành.
Nếu bạn muốn đi lễ chùa dịp Phật Đản mà tránh cảnh chen chúc, mình gợi ý nên đến vào buổi sáng sớm của những ngày trước hoặc sau ngày rằm, vừa giữ được không khí trang nghiêm mà vẫn trọn vẹn tấm lòng.
Tháng Năm – tháng của Tết giết sâu bọ
Tháng Năm âm lịch là thời điểm giữa năm, khi cái nóng mùa hè lên đến đỉnh điểm, mưa nắng thất thường và cũng là lúc dịch bệnh, sâu bọ phát sinh nhiều nhất trên đồng ruộng lẫn trong nhà, nên không có gì lạ khi ngày lễ nổi bật nhất của tháng này lại gắn liền với việc phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe.
Cũng vì rơi đúng vào mùa vải thiều, mận hậu chín rộ, nên tháng Năm mang một hương vị rất riêng trong ký ức của nhiều người, đặc biệt là những ai lớn lên ở miền Bắc, nơi sáng sớm mùng năm được bà, được mẹ đánh thức dậy để ăn một bát rượu nếp trước khi kịp đánh răng rửa mặt.
Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng Năm)
Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết Đoan Dương, rơi vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, trong đó chữ “Đoan” nghĩa là mở đầu và chữ “Ngọ” chỉ giờ Ngọ, khoảng từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều, lúc dương khí mạnh nhất trong ngày. Người Việt quen gọi đây là Tết diệt sâu bọ, xuất phát từ quan niệm rằng thời điểm giữa năm là lúc sâu bọ, mầm bệnh sinh sôi nhiều nhất, cần phải “diệt” từ trong cơ thể con người ra đến ngoài đồng ruộng.
Theo phong tục, sáng sớm mùng năm, cả nhà sẽ ăn rượu nếp, hoa quả chua như mận, dứa, vải trước khi ăn bất cứ thứ gì khác, với niềm tin rằng như vậy sẽ làm sâu bọ trong bụng say mà chết. Ở miền Trung và miền Nam, món bánh ú tro, chè trôi nước lại phổ biến hơn, còn nhiều vùng quê vẫn giữ tục hái lá thuốc vào đúng giờ Ngọ để phơi khô dùng dần cả năm, vì tin rằng lá hái lúc ấy có dược tính tốt nhất.
Trẻ nhỏ ngày xưa còn được nhuộm móng tay bằng lá móng, buộc chỉ ngũ sắc ở cổ tay để trừ tà, những phong tục mà ngày nay tuy ít gặp ở thành phố nhưng vẫn còn được gìn giữ ở nhiều làng quê.
Tháng Bảy – tháng của tình yêu, lòng hiếu thảo và sự sẻ chia
Nếu phải chọn một tháng âm lịch mang nhiều cảm xúc nhất trong năm thì có lẽ đó chính là tháng Bảy, tháng mở đầu bằng những cơn mưa ngâu gắn với câu chuyện tình Ngưu Lang Chức Nữ, và đạt đến cao điểm vào ngày rằm, khi hai ngày lễ lớn là Vu Lan và Trung Nguyên cùng diễn ra trên cùng một ngày.
Trong dân gian, tháng Bảy còn được gọi là “tháng cô hồn”, vì vậy nhiều người có thói quen kiêng kỵ những việc hệ trọng như khai trương, cưới hỏi, mua nhà trong tháng này, dù đây thực chất là tín ngưỡng dân gian chứ không phải giáo lý nhà Phật, và việc có kiêng hay không vẫn là lựa chọn riêng của mỗi gia đình.
Lễ Thất Tịch (mùng 7 tháng Bảy)
Thất Tịch là ngày gắn liền với truyền thuyết Ngưu Lang Chức Nữ, đôi vợ chồng bị chia cắt bởi dòng sông Ngân Hà và chỉ được gặp nhau mỗi năm một lần vào đêm mùng 7 tháng 7 âm lịch, khi đàn quạ đen bắc cầu Ô Thước cho họ đoàn tụ. Những cơn mưa ngâu dai dẳng của tháng Bảy, theo dân gian, chính là nước mắt của hai người trong ngày gặp gỡ rồi lại chia ly.
Ở Việt Nam, Thất Tịch không phải là ngày lễ lớn được tổ chức rầm rộ, nhưng vài năm trở lại đây lại được giới trẻ quan tâm nhiều hơn như một ngày dành cho các cặp đôi, kèm theo phong tục ăn chè đậu đỏ với mong muốn sớm tìm được một nửa của mình. Dù xuất phát từ truyền thuyết phương Đông, câu chuyện về lòng chung thủy và sự chờ đợi của Thất Tịch vẫn luôn khiến nhiều thế hệ rung động.
Lễ Vu Lan và Tết Trung Nguyên (rằm tháng Bảy)
Lễ Vu Lan bắt nguồn từ tích Bồ Tát Mục Kiền Liên, người đã dùng thần thông để tìm mẹ và thấy bà phải chịu cảnh đói khát nơi địa ngục, sau đó được Đức Phật chỉ dạy cách cúng dường mười phương chư tăng vào ngày rằm tháng Bảy để cứu mẹ thoát khổ. Từ đó, Vu Lan trở thành mùa báo hiếu, là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, ông bà, dù họ còn sống hay đã khuất.
Một nghi thức rất đẹp của mùa Vu Lan ở Việt Nam là bông hồng cài áo, ai còn mẹ thì cài bông hồng đỏ, ai đã mất mẹ thì cài bông hồng trắng, một hình ảnh nhỏ nhưng khiến không ít người rưng rưng mỗi khi đến chùa. Cùng ngày rằm này còn là Tết Trung Nguyên, theo quan niệm dân gian là ngày Địa Quan xá tội vong nhân, nên các gia đình thường cúng gia tiên vào buổi sáng và cúng chúng sinh, cô hồn ngoài trời vào buổi chiều.
Mâm cúng chúng sinh thường có cháo trắng loãng, bỏng ngô, khoai lang, kẹo bánh, gạo muối, và sau khi cúng xong người ta thường rải gạo muối ra đường, chia bánh kẹo cho trẻ nhỏ trong xóm như một cách sẻ chia và làm phúc.
Tháng Tám – tháng của trăng tròn và tuổi thơ
Tháng Tám âm lịch là thời điểm trời vào thu, gió heo may bắt đầu thổi, bầu trời trong và cao hơn hẳn, và đặc biệt là mặt trăng vào giữa tháng này được người xưa cho là tròn và sáng nhất trong năm, nên không có gì ngạc nhiên khi ngày lễ đẹp nhất của tháng lại xoay quanh việc ngắm trăng.
Với rất nhiều người, tháng Tám gợi nhớ về một tuổi thơ có chiếc đèn ông sao tự làm bằng tre và giấy bóng kính, có những buổi tối rong ruổi khắp xóm cùng lũ bạn hát vang, và có mâm cỗ phá cỗ mà cả năm chỉ được chờ đợi đúng một lần.
Tết Trung Thu (rằm tháng Tám)
Tết Trung Thu rơi vào ngày 15 tháng 8 âm lịch, đúng giữa mùa thu, và trong quan niệm của nhà nông xưa, đây là dịp để ngắm trăng và đoán mùa màng, bởi trăng sáng hay mờ, có màu vàng hay màu xanh đều được coi là điềm báo cho vụ mùa sắp tới cũng như vận mệnh của đất nước. Theo thời gian, ngày lễ dần chuyển hướng thành Tết của thiếu nhi, nơi người lớn dành trọn sự quan tâm cho các em nhỏ.
Những hình ảnh không thể thiếu trong đêm Trung Thu là bánh nướng, bánh dẻo, mâm ngũ quả bày hình con vật đáng yêu, đèn ông sao, đèn kéo quân, đầu sư tử và những đoàn múa lân rộn ràng khắp phố phường. Truyền thuyết chú Cuội ngồi gốc cây đa và chị Hằng Nga trên cung trăng cũng được kể đi kể lại qua bao thế hệ, trở thành một phần ký ức chung của người Việt.
Ngày nay, Trung Thu còn là dịp để biếu tặng hộp bánh cho người thân, đối tác, thầy cô, nên nếu bạn cần chuẩn bị quà, hãy kiểm tra ngày rằm tháng Tám trước khoảng hai đến ba tuần để chủ động hơn.
Tháng Mười – tháng của mùa gặt và lòng tạ ơn
Tháng Mười âm lịch là thời điểm vụ lúa mùa ở nhiều vùng đã được thu hoạch xong, thóc mới đã phơi khô cất vào bồ, và người nông dân có được chút thời gian thảnh thơi sau những ngày vất vả ngoài đồng, nên các ngày lễ trong tháng này đều mang chung một tinh thần là mừng được mùa và tạ ơn đất trời, tổ tiên.
Dù không còn rộn ràng như Tết hay Trung Thu, hai ngày lễ tháng Mười vẫn được nhiều gia đình, đặc biệt là ở nông thôn và vùng cao, gìn giữ như một nét đẹp gắn liền với hạt gạo, thứ đã nuôi sống bao thế hệ người Việt từ xưa đến nay.
Tết Thường Tân (mùng 10 tháng Mười)
Tết Thường Tân, còn được gọi là Tết Song Thập hay Tết Trùng Thập vì rơi vào ngày 10 tháng 10, là dịp người nông dân mừng lúa mới, trong đó “thường” mang nghĩa là nếm thử, còn “tân” là mới, ghép lại thành ý nghĩa nếm thử hạt gạo mới vừa thu hoạch. Người ta sẽ dùng gạo nếp mới để đồ xôi, làm bánh dày, bánh giầy, nấu cơm mới để dâng lên tổ tiên và thần Nông trước khi cả nhà cùng thưởng thức.
Ở vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên, nhiều dân tộc tổ chức lễ hội mừng cơm mới rất lớn với các nghi lễ cúng thần lúa, uống rượu cần, múa hát suốt đêm. Ngoài ra, ngày này còn được gọi là Tết thầy thuốc, bởi các thầy lang xưa thường chọn thời điểm này để hái thuốc, sao thuốc và cùng nhau tưởng nhớ các bậc danh y như Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông, những người đã đặt nền móng cho nền y học cổ truyền.
Tết Hạ Nguyên (rằm tháng Mười)
Tết Hạ Nguyên là ngày cuối cùng trong bộ Tam Nguyên, theo quan niệm của Đạo giáo là ngày Thủy Quan giải ách, tức là vị thần cai quản sông nước sẽ giúp con người hóa giải những tai ương, vận hạn. Ở Việt Nam, ngày rằm tháng Mười còn được nhiều nơi gọi là Tết cơm mới, gắn liền với việc dâng cúng những sản vật vừa thu hoạch được để tạ ơn tổ tiên, thổ công và các vị thần đã che chở cho một mùa vụ bội thu.
Mâm cỗ rằm tháng Mười thường có xôi, gà luộc, các món chế biến từ gạo nếp mới và hoa quả theo mùa, đi kèm là lời khấn cầu cho gia đình bình an, êm ấm và những người đã khuất được siêu thoát. Đây cũng là dịp con cháu trong nhà quây quần, bởi với nhiều gia đình, rằm tháng Mười là ngày rằm lớn cuối cùng trước khi bước vào guồng quay bận rộn chuẩn bị cho cái Tết sắp tới.
Mỗi ngày lễ âm lịch mà mình vừa cùng bạn đi qua đều không chỉ là một con số trên tờ lịch, mà là một lời nhắc về cách người Việt sống, biết ơn trời đất khi được mùa, nhớ về cha mẹ khi đến mùa báo hiếu, và dành trọn yêu thương cho trẻ nhỏ khi trăng tròn tháng Tám. Vì mỗi năm các ngày này lại rơi vào một ngày dương khác nhau, bạn nên lưu lại trang lịch vạn niên AZLMH để tra cứu ngày âm, ngày dương, giờ hoàng đạo và chuẩn bị trước cho từng dịp, khỏi phải đến sát ngày mới cuống cuồng hỏi nhau “rằm năm nay là thứ mấy”.
